دکتر نوذر شفیعی

با كناره‌گيري جنبش متحد قومي از دولت ائتلافي پاكستان، گمانه‌زني‌هاي مختلفي درباره سمت و سوي تحولات پاكستان مطرح شده است. واقعيت اين است كه جنبش متحد قومي اساسا در تعارض با حزب مردم قرار دارد، چراكه هر دو متعلق به ايالت سند هستند. از زمان جدايي پاكستان از هند، اين دو حزب به دليل استقرار در ايالت سند كه پايگاه اجتماعي حزب مردم است دچار مشكلاتي بودند و بر همين اساس ائتلاف اين دو حزب نيز تحت تاثير ملاحظات كاركردي و قدرت بود.

به لحاظ ساختاري اين دو حزب (جنبش متحد قومي و حزب مردم پاكستان) ظرفيت اتحاد و ائتلاف با يكديگر را نداشتند. بنابراين، آنچه اين دو را به هم پيوند داده عامل قدرتمندي نبوده و طبيعي است كه در برخي مقاطع زماني و پيدايش فرصت‌هاي جديد، حزب متحد قدمي مسير خود را از حزب مردم جدا كند. از سوي ديگر اين جدايي، زرداري را هم تحت تاثير قرار خواهد داد و موقعيت او را شكننده‌تر از قبل خواهد كرد، چراكه برخي وزرا نيز از دولت زرداري خارج شدند. خروج اعضاي 25 نفره اين حزب از پارلمان قطعا بي‌تاثير نخواهد بود.

دولت پاكستان از هر جرياني كه باشد با مسائلي از اين دست بيگانه نيست که معناي اين سخن اين است كه اين مسائل پيچيده را تجربه كرده است. اين كشور در زمره كشورهايي است كه داراي پيچيدگي‌هاي فراوان در زمينه‌هاي سياسي، اقتصادي و اجتماعي در جهان است. دولت و اجتماع متشكل از نيروهاي متضاد است و قدرت‌هاي خارجي نيز در عرصه داخلي اين كشور مداخله مي‌كنند. در عين حال، حساسيت‌هاي جدي از سوي افكار عمومي نسبت به اين دخالت‌ها صورت مي‌گيرد اما وضع ثابت است. در هر حال، وضعيت زرداري شكننده خواهد بود اما نمي‌توان زماني براي فروپاشي آن در نظر گرفت. خصلت سياستمدار يا هر نظام سياسي اين است كه مي‌تواند براي ترميم آسيب‌هايي كه به آن وارد مي‌شود، تدابيري را بينديشد.

اين گمانه هم مطرح شده است كه نوازشريف به عنوان آلترناتيو وارد ميدان شود. نوازشريف در قامت يك نيروي اپوزيسيون عمل مي‌كند. باتوجه به جايگاه حزب مسلم‌ليگ در ساختار حزبي و قدرت در پاكستان معمولا جابه​جايي قدرت ميان اين حزب و حزب مردم صورت مي‌گرفت. بنابراين، اين احتمال مطرح شده كه در صورت بروز هرگونه مشكلي، حزب مسلم ليگ به عنوان آلترناتيو به ميدان آيد. بر همين اساس مواضع ايالات متحده نيز قابل توجه است. امريكايي‌ها از اينكه پاكستان بي‌ثبات باشد نگران هستند اما براي ايالات متحده مهم اين است كه چه نيرويي مي‌تواند منافع امريكا را بهتر تامين كند و مطابق جهت‌گيري‌هاي سياست خارجي امريكا رفتار كند. در عين‌حال براي نيروهاي سياسي پاكستاني نيز مهم است كه بدانند نظر امريكا نسبت به آنها چيست. بنابراين اگر ايالات متحده احساس كند كه حزب مردم نتواند منافعش را تامين كند، هيچ نگراني ندارد از اينكه دولت را بدست حزب نوازشريف بسپارد و ماموريت اجراي سياست‌هاي امريكا را به او بدهد. براي امريكا ثبات يا بي‌ثباتي نيروهاي سياسي در پاكستان اهميتش به اين است كه تا چه حد مي‌تواند به منافع امريكا در منطقه جنوب آسيا جامه‌عمل بپوشاند.