چين؛ جايگزين امريكا براي پاكستان
روابط كشورها، تحت تاثير پديدههاي گوناگون در برهههاي زماني مختلف فراز و فرود مييابد. در ماههاي اخيرنيز تنش در روابط پاكستان – امريكا بالا گرفته است و در واقع پس از كشته شدن اسامه بنلادن روابط دو كشور دچار فرود و ركود شد. در اين مرحله از تنشها، شاخصهاي مختلف نمود پيدا ميكند. ازجمله اين شاخصها اقدام امريكا به كاهش كمكهاي مالي به پاكستان و واكنش و اعتراض پاكستان به مداخلات امريكا در مسائل مختلف اين كشور است. اما براستي اين فرود و ركودها جنبه عملي خواهد گرفت يا در حد حرف باقي ميماند.
به نظر ميرسد دستگاه تصميمگيري امريكا بر اساس محاسبات خود درصدد عملياتي كردن اين تصميم است. اين تصميم در دولت امريكا اتخاذ شده است و براي اجرايي شدن به جلب نظر كنگره ايالات متحده نياز دارد. به نظر ميآيد دولت ايالات متحده و كنگره اين كشور در اين مورد ملاحظات مختلفي دارند كه يكي از مهمترين آنها اين است كه آيا در شرايط فعلي كاهش كمكها به پاكستان جايز است؟كاهش كمكها واكنش منفي پاكستان را به دنبال خواهد داشت و ممكن است نقش اين كشور به عنوان يك متحد نزديك ايالات متحده در جنگ عليه تروريسم را كاهش داده و پديده راديكاليسم را تقويت كند و اين مساله قطعا به زيان امريكا است.
از سوي ديگر اين امكان وجود دارد كه قطع اين كمكها به چند دستگي در دولت پاكستان منجر شود واين دولت را دچار ورشكستگي كند. از آنجا كه پاكستان قدرت اتمي منطقه است، بيثباتي اين كشور ميتواند خطري براي منطقه باشد. اگرچه ايالات متحده بطور قطع اين خطرات را در تصميمگيري خود مد نظر خواهد داشت امادر آخر همهچيز به محاسبات استراتژيك اين دولت بستگي دارد.
امريكا اساسا كمكهايي را به صورت وام بلا عوض، كم بهره يا كمكهاي اقتصادي و نظامي به كشورهاي دوست و همپيمان خود ارايه ميكند. اين كمكها در واقع پاداشهايي است كه در مقابل همكاري با ايالات متحده در مسائل بينالمللي به اين كشورها داده ميشود. در همين راستا پاكستان نيز بطور سنتي از اين كمكها بهرهمند بوده است. در دوره جنگ سرد پاكستان در جنگ عليه كمونيست فعاليت ميكرد و بعد از جنگ سرد نيز پاكستان در جنگ عليه تروريسم با امريكا وارد همكاري شد. اما اكنون امريكا تصور ميكند كه پاكستان نه تنها در اين زمينه با ايالات متحده همكاري نميكند بلكه خود به تقويت تروريسم كمك ميكند.
پناه دادن اسامه بنلادن نيزكه مغاير تعهدات اين كشور در جنگ عليه تروريسم بود به تصورات امريكا دامن زد. از اين رو عمل نكردن پاكستان به تعهداتش موجب قطع كمكهاي امريكا به اين كشور شده است. قطع يا كم كردن كمكهاي مالي امريكا به پاكستان قطعا روابط دو كشور را تحت تاثير منفي قرار خواهد داد. اگر اين تصميم عملي شود، پاكستان ناچار است براي پر كردن خلأ امريكا به كشورهايي مانند چين و روسيه روي آورد يا حتي به سمت اروپا برود. اين اتفاق به اتحاديهها و ائتلافهاي جنوب آسيا ضربه خواهد زد و معادلات جديدي را در اين منطقه رقم خواهد زد.
اگرچه پيش از اين نيز چين يكي از كشورهاي متحد استراتژيک پاكستان بوده است. چين در حساسترين مسائل نظير مسائل موشكي و هستهيي با پاكستان همكاري ميكرد. محور امنيتي پاكستان و چين يكي از قدرتمندترين محورهاي امنيتي جهان است كه اين موضوع خود دليل ديگري در تنش بين پاكستان و ايالات متحده است. از آنجا كه چين يكي از رقيبان امريكا و هند به شمار ميآيد لذا ايالات متحده از نزديكي اين كشور با پاكستان و عمق بيشتر روابط دو كشور ناراحت است. اما در كل به نظر ميرسد مسائل و تنشهاي بين امريكا و پاكستان در حدي نيست كه در معادلات امنيتي جنوب آسيا خلل ايجاد شود و دو كشور تلاش خواهند كرد كه اختلافات موجود را مديريت كنند.
دکتر نوذر شفيعي