چرا احزاب در ایران شکل نمیگیرند؟
حزب در جمهوری اسلامی ایران بر اساس قرآن و قانون اساسی کشورمان از جایگاه
برجستهای برخوردار است. در کشورهای دموکراتیک دیگر هم، حزب اهمیت ویژهای
دارد. وظیفه اصلی احزاب، عبارت است از: ۱- امکان گردش نخبگان ۲- امکان
تجربه تفکرات و دیدگاههای مختلف و ۳- ایجاد تعهد در افراد و احزاب برای
اجرایی کردن برنامهها.
در واقع اگر حزبی قدرت را به دست بیاورد
اما اهداف و برنامههای خود را اجرا نکند، در دور بعدی انتخابات مردم آن
حزب را با رای ندادن، تنبیه میکنند. این مسئله باعث میشود تا احزاب برای
فعالیت انگیزه قوی داشته باشند.
در کشور ما با وجود آنکه در قانون
اساسی بر وجود احزاب تصریح شده است اما آنچه در ایران شکل میگیرد، بیش از
آنکه حزب باشد، جریان سیاسی است. حزب سیاسی پایدار است اما جریانهای سیاسی
ناپایدار هستند.
همین ناپایداری جریانهای سیاسی باعث میشود تا
در برابر اجرایی شدن/نشدن برنامههای خود پاسخگو نباشند. بنابراین لازم است
در ارتباط با وظایفی که برای حزب برشمریم، زمینه رشد و فعالیت احزاب در
کشور بیشتر فراهم شود. یکی از مشکلاتی که در روند تشکیل یک حزب وجود دارد،
این است که در کشورمان بیش از آنکه جمعمحوری وجود داشته باشد، فردمحوری
نهادینه شده است.
حتی در بازیها، فرهنگ سیاسی و اجتماعی و اقتصادی
هم بیشتر تمایل داریم امور به صورت انفرادی و غیرجمعی و حتی بدون برنامه
اساسی پیش برود نه اینکه در چارچوب یک گروه و یک برنامه منسجم امور را
انجام دهیم. بنابراین بخشی از مشکلات در شکلگیری احزاب، مسئله فرهنگی ما
ایرانیهاست.
بخش دیگری اما به تسلط جریانمحوری بر افراد مربوط
است. یعنی اینکه افراد تمایل دارند با هدف کسب قدرت، خیلی زود تغییر وضعیت
بدهند و این مسئله باعث میشود تا افراد به جای روندهای پایدار بیشتر به
دنبال جریانهای آنی باشند چرا که جریانها سیال هستند و فرد احساس میکند
با در پیش گرفتن خط مشی سیاسی سیال بهتر میتواند منافع خود را تامین کند.
مجموعه
این عوامل باعث شده است تا زمینه شکلگیری حزب در ایران چندان فراهم
نباشد. با این حال باید بر این مسئله تاکید کرد که تکثر احزاب و گروههای
مختلف برای یک نظام سیاسی، فرصت تلقی میشود چون قدرت نظام سیاسی را برای
اقدام و عمل افزایش میدهد و ابتکار عمل نظام سیاسی را تقویت میکند و
محبوبیت و مشروعیت این نظام را ارتقا میدهد و به دنبال آن باعث افزایش
کارایی آن و رضایتمندی مردم میشود.
منبع : راه دانشجو
دکتر نوذر شفيعي